Thường là không. Theo hướng dẫn lâu nay, vợ hoặc chồng chỉ được đăng ký là người phụ thuộc khi đáp ứng cả hai điều kiện: (1) ngoài độ tuổi lao động, hoặc trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động; và (2) không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng từ mọi nguồn không vượt mức quy định. Người vợ hay chồng khoẻ mạnh, trong độ tuổi lao động, ở nhà nội trợ hoặc nghỉ không lương thì không đạt điều kiện (1), dù không có đồng thu nhập nào.
Điều này làm nhiều gia đình bất ngờ, vì nghĩ “không có thu nhập” là đủ. Bài này đi qua các tình huống hay gặp để biết trường hợp nào được, trường hợp nào không, và nếu không được thì phần giảm trừ gia đình vẫn có thể đến từ đâu. Mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc từ kỳ tính thuế 2026 là 6,2 triệu đồng/tháng (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15).
Bảng tình huống
| Vợ hoặc chồng đang | Điều kiện độ tuổi, khả năng lao động | Hướng xét |
|---|---|---|
| Ở nhà nội trợ, khoẻ mạnh, dưới tuổi nghỉ hưu | Không đạt | Không được đăng ký |
| Nghỉ không lương để chăm con, chăm người ốm | Không đạt | Không được đăng ký |
| Nghỉ thai sản | Không đạt | Không được đăng ký |
| Thất nghiệp, đang tìm việc | Không đạt | Không được đăng ký |
| Khuyết tật, không có khả năng lao động, trong độ tuổi lao động | Đạt | Được nếu thu nhập không vượt mức quy định |
| Đã quá tuổi nghỉ hưu, không có lương hưu | Đạt | Được nếu thu nhập không vượt mức quy định |
| Đã nghỉ hưu, có lương hưu | Đạt | Tuỳ mức lương hưu so với mức thu nhập quy định |
Mức thu nhập tối đa của người phụ thuộc tra ở văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành (Thông tư 87/2026/TT-BTC); đừng dùng con số nhớ từ nhiều năm trước.
“Độ tuổi lao động” tính thế nào
Độ tuổi lao động được xác định theo tuổi nghỉ hưu của Bộ luật Lao động, và tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình cho cả nam và nữ. Vì vậy một người vợ 56 tuổi hay một người chồng 60 tuổi có thể vẫn trong độ tuổi lao động ở năm đang xét, tuỳ năm sinh.
Cách làm đúng: tra tuổi nghỉ hưu theo lộ trình cho đúng năm sinh và giới tính của người vợ hoặc chồng, xác định tháng bắt đầu “ngoài độ tuổi lao động”. Giảm trừ chỉ được tính từ tháng đó, không phải từ đầu năm.
Người nghỉ hưu trước tuổi theo chế độ riêng (nghỉ hưu sớm do suy giảm khả năng lao động, ngành nghề đặc thù) cần xem kỹ: có hưởng lương hưu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với “ngoài độ tuổi lao động” theo cách hiểu của quy định thuế. Hỏi cơ quan thuế quản lý nếu gặp trường hợp này.
Khuyết tật, không có khả năng lao động: giấy tờ cần có
Đây là trường hợp duy nhất vợ hoặc chồng trong độ tuổi lao động được đăng ký. Hướng dẫn lâu nay gắn điều kiện với người thuộc đối tượng điều chỉnh của pháp luật về người khuyết tật hoặc mắc bệnh không có khả năng lao động. Hồ sơ thường gồm:
- Giấy xác nhận khuyết tật do cơ quan có thẩm quyền cấp theo pháp luật về người khuyết tật; hoặc
- Hồ sơ bệnh án, giấy tờ y tế xác nhận bệnh làm mất khả năng lao động theo quy định;
- Giấy tờ chứng minh quan hệ vợ chồng: giấy đăng ký kết hôn, hoặc thông tin trong cơ sở dữ liệu dân cư.
Chỉ có giấy nghỉ ốm dài ngày, hoặc đang điều trị một bệnh có khả năng hồi phục, thường chưa đủ để chứng minh “không có khả năng lao động”. Khi hồ sơ nằm ở vùng giáp ranh, nộp kèm bản mô tả tình trạng sức khoẻ có xác nhận của cơ sở y tế và hỏi cơ quan thuế quản lý trước khi đăng ký, thay vì đăng ký rồi chờ bị loại.
Không đăng ký được vợ hoặc chồng: phần giảm trừ gia đình đến từ đâu
Gia đình một người đi làm, một người ở nhà vẫn có thể tối ưu giảm trừ hợp pháp theo hướng khác:
- Đăng ký con cho người đi làm. Mỗi con dưới 18 tuổi, hoặc con từ 18 tuổi đang đi học đủ điều kiện, được 6,2 triệu đồng/tháng.
- Đăng ký cha mẹ hai bên nếu đủ điều kiện về độ tuổi và thu nhập. Cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng cũng được, chỉ cần một người trong số con cái đăng ký.
- Các khoản giảm trừ khác: đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học qua tổ chức được phép; đóng quỹ hưu trí tự nguyện trong mức cho phép.
Với gia đình chỉ một người có thu nhập, cách xếp như trên thường đã đưa được phần lớn giảm trừ về người đi làm. Nếu người ở nhà sau này đi làm lại, họ có giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng riêng và hai vợ chồng có thể chia lại việc đăng ký con cho lợi hơn.
Không đăng ký vợ hoặc chồng không đủ điều kiện “cho có”. Khi quyết toán hoặc khi bị kiểm tra, giảm trừ bị loại ngược cả năm, người nộp thuế phải nộp thêm và có thể chịu tiền chậm nộp.
Khi điều kiện thay đổi giữa năm
- Vợ hoặc chồng bước qua tuổi nghỉ hưu trong năm: được đăng ký từ tháng đủ điều kiện, nếu thu nhập không vượt mức.
- Được xác nhận khuyết tật giữa năm: tính từ tháng đủ điều kiện theo hồ sơ.
- Người phụ thuộc bắt đầu có thu nhập (đi làm lại, nhận lương hưu cao hơn): thông báo giảm người phụ thuộc với tổ chức trả thu nhập để ngừng tính.
- Ly hôn: người vợ hoặc chồng không còn là người phụ thuộc từ thời điểm quan hệ hôn nhân chấm dứt theo quyết định, bản án.
Điều kiện thu nhập được xét theo bình quân tháng trong năm, nên một khoản thu nhập lớn một lần có thể làm người phụ thuộc không còn đủ điều kiện cho cả năm. Ghi lại các khoản thu nhập của người phụ thuộc trong năm để tự kiểm tra trước khi quyết toán.
Ví dụ giả định: ba gia đình
- Gia đình A: chồng đi làm, vợ 35 tuổi nghỉ việc chăm hai con nhỏ. Vợ không đủ điều kiện. Chồng đăng ký hai con, thu nhập tính thuế giảm 12,4 triệu đồng mỗi tháng.
- Gia đình B: vợ đi làm, chồng 45 tuổi bị tai nạn, có giấy xác nhận khuyết tật và không có khả năng lao động, không có thu nhập. Chồng đủ điều kiện; vợ đăng ký chồng là người phụ thuộc từ tháng có đủ hồ sơ.
- Gia đình C: chồng tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu, vợ đã quá tuổi nghỉ hưu, có lương hưu. Vợ chỉ đủ điều kiện nếu thu nhập bình quân tháng, gồm cả lương hưu, không vượt mức quy định.
Ba gia đình đều có một người “không đi làm”, nhưng chỉ gia đình B chắc chắn được tính vợ hoặc chồng. Nếu cần so sánh nên để con cho bố hay mẹ đăng ký khi cả hai cùng đi làm, xem thêm các bài trong danh mục giảm trừ gia cảnh.
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân: xem danh sách người phụ thuộc đã được ghi nhận và tháng bắt đầu, kết thúc giảm trừ.
- Bộ phận nhân sự của nơi làm việc: xác nhận người phụ thuộc đang được tính trong kỳ lương.
- Văn bản về tuổi nghỉ hưu theo lộ trình của Bộ luật Lao động: tra đúng năm sinh.
- Cơ quan thuế quản lý: hỏi khi hồ sơ khuyết tật, không có khả năng lao động chưa rõ có đạt không.
Cách đăng ký và tháng bắt đầu giảm trừ chi tiết xem bài về đăng ký người phụ thuộc giữa năm.
Câu hỏi thường gặp
Vợ ở nhà không có thu nhập có được đăng ký người phụ thuộc không?
Nếu vợ trong độ tuổi lao động và không bị khuyết tật, không mất khả năng lao động thì không được, dù không có thu nhập. Điều kiện độ tuổi hoặc khả năng lao động phải đạt trước, rồi mới xét thu nhập.
Vợ nghỉ thai sản sáu tháng có được tính không?
Không. Nghỉ thai sản không làm người vợ ra khỏi độ tuổi lao động hay mất khả năng lao động. Con mới sinh thì được đăng ký là người phụ thuộc ngay từ tháng sinh.
Chồng đã nghỉ hưu có lương hưu thì vợ đang đi làm có đăng ký được không?
Được nếu chồng ngoài độ tuổi lao động và thu nhập bình quân tháng, gồm cả lương hưu, không vượt mức quy định. Lương hưu cao hơn mức đó thì không đủ điều kiện.
Hai vợ chồng đều đi làm, có đăng ký lẫn nhau được không?
Không. Người có thu nhập vượt mức quy định thì không phải người phụ thuộc. Hai vợ chồng cùng đi làm thì mỗi người tự được giảm trừ bản thân, và chia nhau đăng ký con.
Đã đăng ký vợ là người phụ thuộc từ năm trước, giờ mới biết không đủ điều kiện thì làm gì?
Thông báo giảm người phụ thuộc, và khi quyết toán tính lại không có khoản giảm trừ này cho các tháng không đủ điều kiện. Nộp phần thuế còn thiếu càng sớm càng tốt để hạn chế tiền chậm nộp.
Chồng đang đi tù hoặc đi cai nghiện thì vợ có đăng ký được không?
Điều kiện vẫn là độ tuổi hoặc khả năng lao động và thu nhập, không phải hoàn cảnh sống xa nhau. Người chồng trong độ tuổi lao động, không khuyết tật thì không đủ điều kiện là người phụ thuộc; con chung vẫn có thể được đăng ký cho người vợ.
Vợ khuyết tật nhẹ vẫn đi làm được thì sao?
Điều kiện là khuyết tật dẫn tới không có khả năng lao động theo quy định. Khuyết tật mà vẫn có khả năng lao động thì không thuộc trường hợp này; xem kỹ mức độ ghi trên giấy xác nhận.
