Không. Hoá đơn bán hàng do hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp trực tiếp lập ra không tách riêng dòng thuế, nên bên mua không có số thuế đầu vào nào để khấu trừ. Kế toán không được tự “tách ngược” 10% hay 8% từ tổng tiền rồi đưa vào tờ khai.
Nhưng hoá đơn đó không vô dụng. Nếu khoản mua phục vụ kinh doanh, có chứng từ và thanh toán đúng cách, toàn bộ số tiền trên hoá đơn là chi phí khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp. Chỗ cần tính kỹ nằm ở khâu chọn người bán và so báo giá, vì cùng một con số trên báo giá nhưng giá vốn thật của hai loại hoá đơn khác nhau.
Nhận diện hai loại hoá đơn trong một phút
Người mua không cần biết người bán nộp thuế ra sao, chỉ cần nhìn tờ hoá đơn nhận được:
| Dấu hiệu | Hoá đơn giá trị gia tăng | Hoá đơn bán hàng |
|---|---|---|
| Người lập thường là | Doanh nghiệp khai thuế theo phương pháp khấu trừ | Hộ, cá nhân kinh doanh; doanh nghiệp theo phương pháp trực tiếp |
| Dòng thuế suất, tiền thuế | Có, ghi rõ 0%, 5%, 10% hoặc mức đang được giảm | Không có; chỉ có tổng tiền thanh toán |
| Ký hiệu mẫu số (cách đánh lâu nay) | Số 1 | Số 2 |
| Bên mua được gì | Khấu trừ thuế đầu vào nếu đủ điều kiện; phần giá chưa thuế vào chi phí | Không khấu trừ; toàn bộ số tiền vào chi phí nếu đủ điều kiện |
Cách đánh ký hiệu mẫu số trên đây là theo Thông tư 78/2021/TT-BTC. Từ ngày 1/7/2026, bộ văn bản mới về hoá đơn, chứng từ điện tử đã có hiệu lực (Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC), nên khi gặp ký hiệu lạ hãy tra quy định hiện hành thay vì đoán.
Một trường hợp hay gây nhầm: hoá đơn giá trị gia tăng nhưng dòng thuế suất ghi “không chịu thuế” hoặc để trống vì mặt hàng thuộc diện không chịu thuế. Kết quả với bên mua giống hoá đơn bán hàng: không có thuế để khấu trừ.
Vì sao không được tự tách thuế từ tổng tiền
Thuế đầu vào được khấu trừ là số thuế người bán đã ghi trên hoá đơn và phải kê khai nộp. Hộ kinh doanh và doanh nghiệp theo phương pháp trực tiếp nộp thuế giá trị gia tăng bằng tỷ lệ phần trăm trên doanh thu; họ không kê khai thuế đầu ra theo từng hoá đơn và cũng không khấu trừ đầu vào. Không có số thuế nào “đi qua” chuỗi để bên mua nhận lại.
Vì vậy các cách làm sau đều sai và sẽ bị loại khi đối chiếu dữ liệu hoá đơn:
- Lấy tổng tiền trên hoá đơn bán hàng chia cho 1,1 rồi kê phần chênh vào thuế đầu vào.
- Nhờ người bán “ghi thêm” dòng thuế suất vào hoá đơn bán hàng.
- Kê hoá đơn bán hàng vào phụ lục hàng hoá mua vào với cột thuế bằng một con số tự tính.
Cổng hoá đơn điện tử lưu nguyên dữ liệu người bán gửi lên, nên con số tự tính của bên mua không khớp với bất kỳ dòng nào trên hệ thống. Đây là lỗi dễ bị phát hiện nhất trong các lần rà soát tự động.
Toàn bộ số tiền vẫn là chi phí nếu đủ điều kiện
Bên mua không mất tiền thuế, vì với hoá đơn bán hàng giá mua đã là giá cuối. Phần đó đi vào giá vốn hàng hoá, nguyên giá tài sản hoặc chi phí trong kỳ, rồi được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp nếu đáp ứng ba điều kiện quen thuộc:
- Có thật và phục vụ kinh doanh: hàng được nhập kho, dùng cho sản xuất hoặc dịch vụ có hợp đồng, biên bản nghiệm thu.
- Hoá đơn hợp pháp: hoá đơn bán hàng ghi đúng tên, mã số thuế, địa chỉ doanh nghiệp mua.
- Thanh toán không dùng tiền mặt với khoản từ ngưỡng quy định trở lên. Ngưỡng cho chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp tra ở nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 67/2025/QH15; nhiều doanh nghiệp đặt chung mốc 5 triệu đồng như với thuế giá trị gia tăng để quy trình khỏi rẽ nhánh.
Điều kiện thứ ba hay bị bỏ qua với hộ kinh doanh, vì người mua quen trả tiền mặt tại cửa hàng. Không có dòng thuế để khấu trừ không có nghĩa là được trả tiền mặt tuỳ ý.
So báo giá: cùng con số, giá vốn khác nhau
Đây là chỗ bộ phận mua hàng hay tính sai. Giả sử cần mua một lô vật tư, nhận hai báo giá đều ghi 110 triệu đồng:
| Người bán | Loại hoá đơn | Thuế được khấu trừ | Giá vốn thật |
|---|---|---|---|
| Công ty A | Giá trị gia tăng, giá chưa thuế 100 triệu, thuế 10% | 10 triệu | 100 triệu |
| Hộ kinh doanh B | Bán hàng, tổng 110 triệu | 0 | 110 triệu |
Với doanh nghiệp theo phương pháp khấu trừ, báo giá của hộ B thực chất đắt hơn 10 triệu đồng. Muốn so công bằng, quy cả hai về cùng một chuẩn: số tiền phải trả trừ đi số thuế được khấu trừ. Hộ B chỉ ngang giá khi báo khoảng 100 triệu đồng.
Ngược lại, nếu hàng hoá thuộc nhóm thuế suất 5% hoặc đang được giảm thuế theo nghị quyết của Quốc hội, khoảng chênh nhỏ hơn. Nên có một cột “giá vốn sau khấu trừ” trong bảng so báo giá thay vì để người mua tự nhẩm. Việc này không phải để né người bán là hộ kinh doanh — nhiều hộ bán hàng tốt, giao nhanh — mà để quyết định mua dựa trên con số đúng.
Khi người bán là hộ kinh doanh: những việc bên mua nên làm
Từ năm 2026 phương pháp khoán thuế với hộ kinh doanh chấm dứt theo Nghị quyết 198/2025/QH15, nên ngày càng nhiều hộ tự lập hoá đơn, trong đó có hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Với bên mua, việc cần làm gọn trong bốn bước:
- Tra mã số thuế của hộ trên trang tra cứu thông tin người nộp thuế trước lần mua đầu tiên, ghi lại tên, địa chỉ kinh doanh và ngày tra.
- Thống nhất trước rằng mỗi lần giao hàng phải có hoá đơn ghi tên doanh nghiệp mua, không phải hoá đơn ghi “khách lẻ”.
- Trả tiền vào tài khoản đứng tên chủ hộ hoặc tài khoản kinh doanh của hộ đã đăng ký, không trả qua tài khoản của nhân viên bán hàng.
- Đối chiếu trên cổng hoá đơn điện tử cuối tháng: hoá đơn đã có trên hệ thống chưa, thông tin người mua đúng chưa.
Hộ kinh doanh không lập được hoá đơn thì khoản mua rơi vào nhóm phải có chứng từ thay thế. Chỉ một số trường hợp được dùng bảng kê, và phạm vi này hẹp hơn nhiều người nghĩ; xem bài về chi phí không có hoá đơn được trừ bằng bảng kê trước khi dựa vào nó.
Người bán đổi phương pháp tính thuế giữa chừng
Một nhà cung cấp quen có thể chuyển từ hộ kinh doanh lên công ty, hoặc từ phương pháp trực tiếp sang khấu trừ. Khi đó loại hoá đơn bên mua nhận được cũng đổi, và cần để ý ba điểm:
- Mã số thuế mới: hộ chuyển lên công ty có mã số thuế doanh nghiệp khác với mã của hộ. Hợp đồng, danh mục nhà cung cấp trên phần mềm và thông tin chuyển khoản phải cập nhật theo.
- Đơn hàng giao ở ranh giới: hàng giao trước ngày chuyển mà hoá đơn lập sau có thể phát sinh câu hỏi hoá đơn nào mới đúng. Hỏi người bán bằng văn bản và giữ lại câu trả lời.
- Giá bán: người bán chuyển sang khấu trừ thường báo giá chưa thuế cộng thuế. Đừng để báo giá mới “giữ nguyên tổng tiền” mà không xem lại phần thuế được khấu trừ.
Chiều ngược lại cũng xảy ra: doanh nghiệp bán chuyển sang phương pháp trực tiếp. Từ kỳ đó, hoá đơn giá trị gia tăng không còn, và bên mua mất phần khấu trừ đã tính trong giá.
Những lỗi hay gặp ở phía bên mua
- Kê hoá đơn bán hàng vào tờ khai thuế giá trị gia tăng với cột thuế tự tính. Bị loại toàn bộ phần thuế và phải khai bổ sung.
- Để hoá đơn bán hàng ghi “khách lẻ” hoặc thiếu mã số thuế người mua, rồi vẫn đưa vào chi phí. Hoá đơn không ghi tên doanh nghiệp rất khó chứng minh là chi phí của doanh nghiệp.
- Trả tiền mặt vì “không có thuế đâu mà sợ”. Điều kiện thanh toán của chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp vẫn áp dụng.
- Gom mua nhiều lần thành một hoá đơn lớn để cho gọn sổ, trong khi phiếu nhập kho ghi nhiều ngày. Hoá đơn phải lập theo từng lần giao hàng theo quy định về thời điểm lập hoá đơn; gom lại là sai thời điểm ở phía người bán và gây lệch sổ ở phía bên mua.
- So báo giá bằng tổng tiền mà quên phần khấu trừ, như ví dụ ở trên.
Tự kiểm tra ở đâu
Mỗi cuối tháng, trước khi chốt tờ khai, kiểm ba chỗ:
- Cổng hoá đơn điện tử: lọc danh sách hoá đơn mua vào theo loại. Hoá đơn bán hàng không được nằm trong bảng kê thuế đầu vào.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: xem trạng thái của hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp bán, nhất là nhà cung cấp mới.
- Tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp: đối chiếu số thuế đầu vào đã khai với tổng thuế trên các hoá đơn giá trị gia tăng thật sự nhận được.
Nếu phát hiện đã kê nhầm hoá đơn bán hàng vào phần khấu trừ ở kỳ trước, khai bổ sung giảm thuế đầu vào của kỳ đó càng sớm càng tốt, vì tiền chậm nộp tính theo ngày trên số thuế bị thiếu.
Câu hỏi thường gặp
Hộ kinh doanh có được lập hoá đơn giá trị gia tăng không?
Theo quy định lâu nay, hộ và cá nhân kinh doanh nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu nên dùng hoá đơn bán hàng. Trường hợp hộ đủ điều kiện và đăng ký nộp thuế theo phương pháp khấu trừ thì tra quy định hiện hành về loại hoá đơn được dùng; bên mua cứ căn cứ vào tờ hoá đơn thực nhận.
Mua của hộ kinh doanh giá rẻ hơn, có nên chọn không?
Tính theo giá vốn sau khấu trừ rồi mới kết luận. Nếu doanh nghiệp theo phương pháp khấu trừ, báo giá của hộ phải thấp hơn khoảng bằng phần thuế mới thật sự ngang giá với công ty lập hoá đơn giá trị gia tăng.
Doanh nghiệp mua theo phương pháp trực tiếp thì có khác gì không?
Doanh nghiệp nộp thuế theo phương pháp trực tiếp không khấu trừ thuế đầu vào, nên với họ hai loại hoá đơn gần như như nhau: tổng số tiền đều vào chi phí. Việc so báo giá khi đó chỉ cần so tổng tiền.
Hoá đơn bán hàng có cần thanh toán chuyển khoản không?
Không có thuế giá trị gia tăng để khấu trừ, nên ngưỡng 5 triệu đồng của thuế giá trị gia tăng không đặt ra. Nhưng để chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, khoản từ ngưỡng quy định trở lên vẫn phải thanh toán không dùng tiền mặt.
Lỡ kê hoá đơn bán hàng vào thuế đầu vào mấy tháng rồi thì làm gì?
Lập tờ khai bổ sung cho từng kỳ đã kê sai để giảm thuế đầu vào, nộp phần thuế thiếu và tiền chậm nộp nếu có. Tự sửa trước khi có quyết định kiểm tra thì nhẹ hơn nhiều so với để cơ quan thuế phát hiện.
Hoá đơn bán hàng có dùng để hoàn thuế được không?
Không. Hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng dựa trên số thuế đầu vào đã khấu trừ, mà hoá đơn bán hàng không có số thuế nào. Đưa loại hoá đơn này vào hồ sơ hoàn chỉ làm hồ sơ bị trả lại.
