Tiền trả cho người mẫu, người có ảnh hưởng, cộng tác viên bán hàng là cá nhân không có đăng ký kinh doanh và không ký hợp đồng lao động (hoặc hợp đồng dưới 3 tháng) thuộc diện doanh nghiệp phải khấu trừ 10% khi mỗi lần trả từ 2 triệu đồng trở lên, rồi kê khai và cấp chứng từ khấu trừ. Nếu người nhận đã có hộ kinh doanh hoặc công ty riêng, hoặc được trả qua công ty quản lý, đơn vị đại diện, thì doanh nghiệp lấy hoá đơn của bên đó và không khấu trừ thuế thu nhập cá nhân nữa.
Khoản chi được trừ khi có hợp đồng, bằng chứng công việc (bài đăng, bộ ảnh, đơn hàng từ cộng tác viên), chứng từ trả tiền và chứng từ khấu trừ hoặc hoá đơn tương ứng. Trả qua tài khoản cá nhân của nhân viên phòng tiếp thị mà không có những thứ này là cách làm phổ biến nhất — và là cách gần như chắc chắn bị loại.
Người nhận là ai quyết định cách làm
| Người nhận tiền | Doanh nghiệp làm gì | Chứng từ |
|---|---|---|
| Cá nhân không đăng ký kinh doanh, không hợp đồng lao động | Khấu trừ 10% với khoản từ 2 triệu đồng mỗi lần | Hợp đồng dịch vụ, chứng từ trả tiền, chứng từ khấu trừ |
| Cá nhân có hộ kinh doanh dịch vụ | Lấy hoá đơn của hộ | Hợp đồng, hoá đơn, chứng từ trả tiền |
| Công ty quản lý, đơn vị đại diện, công ty truyền thông | Lấy hoá đơn của công ty; công ty đó lo nghĩa vụ với người mẫu, người có ảnh hưởng | Hợp đồng, hoá đơn, biên bản nghiệm thu |
| Người lao động của chính doanh nghiệp làm thêm việc quảng bá | Cộng vào thu nhập tiền lương, tiền công và khấu trừ theo biểu luỹ tiến | Quyết định giao việc, bảng lương |
| Cá nhân nước ngoài không cư trú | Khấu trừ theo thuế suất cho cá nhân không cư trú | Hợp đồng, chứng từ khấu trừ |
Không đăng ký kinh doanh không có nghĩa là “không phải nộp thuế”; nó chỉ có nghĩa là nghĩa vụ đi qua cơ chế khấu trừ của bên trả tiền. Người có ảnh hưởng nhận thu nhập lớn, đều đặn từ nhiều nhãn hàng thì cơ quan thuế ngày càng theo dõi sát, và người đó nên được khuyên đăng ký kinh doanh cho phù hợp với quy mô thực tế.
Cát-xê “thực nhận”: quy đổi trước khi khấu trừ
Người có ảnh hưởng, người mẫu thường báo giá bằng số tiền họ muốn nhận về. Nếu doanh nghiệp đồng ý chịu phần thuế, phải quy đổi ra thu nhập trước thuế. Ví dụ giả định: thoả thuận người mẫu nhận đúng 9 triệu đồng.
- Thu nhập trước thuế = 9.000.000 / (1 − 10%) = 10.000.000 đồng.
- Thuế khấu trừ 10%: 1.000.000 đồng, doanh nghiệp nộp thay.
- Chi phí của doanh nghiệp: 10.000.000 đồng; chứng từ khấu trừ ghi thu nhập 10 triệu, thuế 1 triệu.
Hợp đồng nên ghi rõ con số là trước thuế hay thực nhận. Ghi mơ hồ rồi trả 9 triệu và không khấu trừ gì là để doanh nghiệp tự gánh nghĩa vụ khi bị kiểm tra, cộng thêm tiền chậm nộp.
Cộng tác viên bán hàng nhận hoa hồng
Mô hình phổ biến: cộng tác viên giới thiệu khách, doanh nghiệp trả hoa hồng theo đơn thành công. Hoa hồng môi giới cho cá nhân không đăng ký kinh doanh thuộc diện khấu trừ 10% khi mỗi lần trả từ 2 triệu đồng.
- Hoa hồng trả theo tuần, mỗi lần dưới 2 triệu đồng: không khấu trừ tại thời điểm trả, nhưng vẫn là thu nhập chịu thuế của người nhận. Doanh nghiệp vẫn theo dõi, kê khai và tổng hợp khi quyết toán. Gộp hay tách kỳ trả để né ngưỡng thì bị nhìn theo công việc thực tế.
- Cộng tác viên là sinh viên, chỉ có thu nhập này, ước tính cả năm chưa đến mức phải nộp thuế: có thể làm bản cam kết để tạm chưa khấu trừ. Chi tiết điều kiện có ở bài khấu trừ 10% thu nhập vãng lai và bản cam kết.
- Đại lý bảo hiểm, bán hàng đa cấp và một số mô hình đại lý khác có cơ chế khấu trừ riêng theo văn bản hướng dẫn; không áp máy móc 10%.
Một điểm hay bị hỏi: danh sách cộng tác viên có thật không. Mỗi người cần có thông tin định danh, hợp đồng hoặc điều khoản cộng tác đã chấp nhận, và dữ liệu đơn hàng họ giới thiệu. Danh sách hàng trăm “cộng tác viên” chỉ có tên và số tiền là dấu hiệu chi khống.
Tiếp thị liên kết qua sàn và trả bằng sản phẩm
Khi người có ảnh hưởng gắn đường dẫn sản phẩm của doanh nghiệp qua chương trình tiếp thị liên kết của sàn thương mại điện tử, hoa hồng thường do sàn trả trực tiếp cho người đó. Trong mô hình này, sàn là bên trả thu nhập; doanh nghiệp trả cho sàn một khoản phí dịch vụ có hoá đơn của sàn. Đọc kỹ điều khoản chương trình để biết ai đang trả tiền cho ai, vì có chương trình doanh nghiệp tự trả.
Trả bằng sản phẩm — tặng người có ảnh hưởng một bộ sản phẩm để họ dùng và đăng bài — là chi phí quảng bá của doanh nghiệp. Về phía người nhận, thu nhập bằng hiện vật có thể là thu nhập chịu thuế tuỳ bản chất; về phía doanh nghiệp, hàng xuất tặng cần phiếu xuất kho và lập hoá đơn theo quy định với hàng dùng để quảng cáo, khuyến mại, tặng.
Hồ sơ nghiệm thu để khoản chi đứng được
Quảng bá qua cá nhân là khoản cơ quan thuế nghi ngờ nhiều vì khó đo. Bộ hồ sơ tốt gồm:
- Hợp đồng ghi phạm vi: số bài, nền tảng, thời gian giữ bài, quyền sử dụng hình ảnh, giá và cách trả.
- Bằng chứng thực hiện: đường dẫn bài đăng, ảnh chụp màn hình có ngày giờ, bản lưu video; với người mẫu là bộ ảnh gốc đã bàn giao.
- Báo cáo kết quả do người đăng cung cấp: lượt hiển thị, lượt tương tác, mã giảm giá đã dùng.
- Chứng từ trả tiền vào tài khoản của chính người thực hiện hoặc của đơn vị có hoá đơn.
- Chứng từ khấu trừ đã cấp, hoặc hoá đơn của đơn vị cung cấp.
Khoản trả riêng cho quyền sử dụng hình ảnh lâu dài (in bao bì, biển quảng cáo nhiều năm) có thể được xếp vào nhóm thu nhập khác với tiền công chụp ảnh, có cách tính riêng. Tách hai khoản trong hợp đồng và tra văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành.
Người đại diện thương hiệu ký dài hạn
Hợp đồng đại diện thương hiệu kéo dài một hai năm, trả theo quý, thường có giá trị lớn và nhiều nghĩa vụ đan xen: xuất hiện tại sự kiện, đăng bài định kỳ, cho dùng hình ảnh trên bao bì. Ba điểm cần làm rõ ngay khi ký:
- Bên ký là ai: cá nhân, hộ kinh doanh của người đó, hay công ty quản lý. Người nổi tiếng có quy mô thu nhập lớn thường đã có pháp nhân riêng; ký với pháp nhân thì lấy hoá đơn.
- Tách giá trị phần dịch vụ (xuất hiện, đăng bài) và phần quyền sử dụng hình ảnh, vì hai phần có thể được xếp vào hai nhóm thu nhập khác nhau.
- Lịch trả tiền gắn với mốc nghiệm thu, để mỗi lần trả có bằng chứng công việc tương ứng.
Tiền trả trước cho cả thời hạn hợp đồng nên được phân bổ theo thời gian hưởng lợi, không ghi hết vào chi phí của năm trả.
Tự kiểm tra ở đâu
- Tài khoản thuế điện tử: tờ khai khấu trừ thuế thu nhập cá nhân các kỳ có dòng thu nhập vãng lai tương ứng với các khoản trả người mẫu, cộng tác viên chưa.
- Sao kê ngân hàng: lọc các khoản chi cho cá nhân có nội dung quảng bá, hoa hồng; đối chiếu với danh sách đã khấu trừ.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra người nhận hoặc công ty quản lý có mã số thuế kinh doanh để yêu cầu hoá đơn.
- Cổng hoá đơn điện tử: hoá đơn của công ty truyền thông, công ty quản lý đã về đủ theo hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Người có ảnh hưởng yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản của quản lý riêng thì sao?
Chứng từ trả tiền nên chứng minh được tiền đến đúng người thực hiện hoặc đúng đơn vị lập hoá đơn. Nếu phải chuyển cho người khác, cần văn bản uỷ quyền nhận tiền của người thực hiện; nếu quản lý thực chất là một đơn vị kinh doanh thì nên yêu cầu hoá đơn của đơn vị đó.
Hoa hồng cho khách hàng cũ giới thiệu khách mới có phải khấu trừ không?
Đó là hoa hồng môi giới trả cho cá nhân, thuộc diện khấu trừ 10% khi mỗi lần từ 2 triệu đồng. Nếu người giới thiệu là doanh nghiệp thì lấy hoá đơn của họ.
Tặng voucher, sản phẩm thay tiền cho cộng tác viên có phải khấu trừ không?
Thu nhập bằng hiện vật hoặc phiếu mua hàng vẫn có thể là thu nhập chịu thuế của người nhận, quy ra giá trị tiền. Cách xác định và thời điểm khấu trừ nên đối chiếu văn bản hướng dẫn hiện hành trước khi áp dụng cho chương trình lớn.
Người mẫu nhí thì khấu trừ và ký hợp đồng thế nào?
Hợp đồng ký với cha mẹ hoặc người giám hộ theo pháp luật dân sự, thu nhập vẫn là thu nhập của người mẫu. Thông tin trên chứng từ khấu trừ là của người có thu nhập; kiểm tra quy định về sử dụng lao động là người chưa thành niên trước khi ký.
Trả cho người có ảnh hưởng nước ngoài đăng bài từ nước ngoài thì sao?
Nếu người đó không cư trú và dịch vụ được tiêu dùng tại Việt Nam, khoản trả có thể phát sinh nghĩa vụ thuế tại Việt Nam do doanh nghiệp khấu trừ. Cần xem hiệp định thuế với nước cư trú và cách xác định nơi phát sinh thu nhập.
Không khấu trừ vì người nhận không chịu, giờ phát hiện thì làm gì?
Doanh nghiệp vẫn là bên có nghĩa vụ khấu trừ. Nên khai bổ sung, nộp phần thuế lẽ ra đã khấu trừ và tiền chậm nộp, rồi thoả thuận thu lại từ người nhận nếu có thể; sửa cách làm cho các lần trả sau.
